Sağlığı Geliştiren Hastane Yaklaşımı Kapsamında Sağlık Çalışanlarında İşle İlişkili Boyun Bölgesi Kas-İskelet Sistemi Rahatsızlıkları: Sistematik Bir Derleme

Öz

Bu çalışmanın amacı, sağlık çalışanlarında görülen İşle ilişkili Kas-İskelet Sistemi (İKİS) rahatsızlıklarına ait sistematik derleme ve meta analiz çalışmalarını tarayarak konuyu Sağlığı Geliştiren Hastane (SGH) yaklaşımı bağlamında değerlendirmektir. Bu çalışma PRISMA rehberine uygun olarak; Pubmed veri tabanında 2016-26 yılları arasında yayınlanmış İngilizce makalelerin taranmasıyla yapılmıştır. Tarama aşamasında önce “İKİS ve boyun ağrısı/rahatsızlıkları” araştırılmış; daha sonra bu çalışmalar içinden sadece “SGH” uygulaması yapan kurumların sağlık çalışanlarında yaptığı uygulamaları sunan araştırmalar değerlendirmeye alınmıştır. Başlangıçta ulaşılan 810 çalışmadan araştırmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan sadece sekiz çalışma saptanmıştır. Çalışmaların metodolojik kalitesi AMSTAR-2 aracı ile değerlendirilmiştir. Literatür bulgularına göre incelenen çalışmalar, sağlık çalışanlarında boyun bölgesi İKİS rahatsızlığı prevalansının heterojenlik nedeniyle çok geniş bir aralıkta verildiği görülmektedir (%26-92). Kanıtların özellikle cerrahlar ve diş hekimleri üzerinde yoğunlaştığı saptanmıştır. Risk faktörleri arasında uzun süreli statik ve kötü postürler, uygunsuz ergonomik koşullar, yüksek iş yükü, uzun çalışma saatleri, ergonomi eğitimi eksikliği, yaş, deneyim süresi, kadın cinsiyet ve fiziksel aktivite yetersizliği öne çıkmıştır. Ergonomi eğitimi, egzersiz programları, çalışma ortamı düzenlenmesi, ekipman optimizasyonu ve mikro molalar gibi müdahalelerin ağrı düzeylerini azalttığı ve yaşam kalitesini iyileştirdiği belirtilmiştir. Kombine ergonomik ve fiziksel aktivite müdahalelerinin tek bileşenli yaklaşımlardan daha etkili olduğu belirtilmiştir. Sağlık çalışanlarında boyun bölgesi İKİS rahatsızlıkları yaygın ve çok faktörlü bir mesleki sağlık sorunudur. SGH yaklaşımı, yalnızca bireysel önlemleri değil; ergonomik düzenlemeleri, çalışan katılımını, kurumsal politikaları ve sürdürülebilir iş yeri sağlığı programlarını içeren bütüncül bir çerçeve sunmaktadır. Ergonomi eğitiminin sağlık profesyonellerinin eğitim sürecine entegre edilmesi, fiziksel aktivite programlarının desteklenmesi ve çalışma koşullarının daha iyi hale getirilmesi, boyun bölgesi İKİS rahatsızlıklarının önlenmesinde SGH yaklaşımının temel stratejileri olarak değerlendirilmektedir.

Referanslar

1. Adebiyi, A. R., Sekhon-Atwal, A. A., Davis, E., Hansen, B. R., Baker, D. J., & D'Aoust, R. F. (2026). Combined Ergonomic and Physical Activity Interventions for Preventing Work-Related Musculoskeletal Disorders: An Integrated Review. Workplace Health & Safety, 74(4), 176–188. https://doi.org/10.1177/21650799251377465
2. Basager, A., Williams, Q., Hanneke, R., Sanaka, A., & Weinreich, H. M. (2024). Musculoskeletal disorders and discomfort for female surgeons or surgeons with small hand size when using hand-held surgical instruments: a systematic review. Systematic Reviews, 13(1), 57.
3. Batham, C., & Yasobant, S. (2016). A risk assessment study on work-related musculoskeletal disorders among dentists in Bhopal, India. Indian Journal of Dental Research, 27(3), 236–241. https://doi.org/10.4103/0970-9290.186243
4. Chen, H. H., Lai, J. C. Y., Chiou, S. T., Huang, N., & Chien, L. Y. (2023). The effect of hospital-based health promotion on the health practices of full-time hospital nurses: a cross-sectional study. Scientific Reports, 13(1), 9763.
5. Christensen, J. R., Bredahl, T. V., Hadrévi, J., Sjøgaard, G., & Søgaard, K. (2016). Background, design and conceptual model of the cluster randomized multiple-component workplace study: FRamed Intervention to Decrease Occupational Muscle pain (FRIDOM). BMC Public Health, 16(1), 1116. https://doi.org/10.1186/s12889-016-3758-6
6. Du, J., Zhang, L., Xu, C., & Qiao, J. (2021). Relationship between the exposure to occupation-related psychosocial and physical exertion and upper body musculoskeletal diseases in hospital nurses: a systematic review and meta-analysis. Asian Nursing Research, 15(3), 163–173. https://doi.org/10.1016/j.anr.2021.03.003
7. Felekoğlu, B., & Taşan, S. Ö. (2017). İş ile ilgili kas iskelet sistemi rahatsızlıklarına yönelik ergonomik risk değerlendirme: Reaktif/proaktif bütünleşik bir sistematik yaklaşım. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 32(3). https://doi.org/10.17341/gazimmfd.337625
8. Garcia, J. A., Najjar, W., Andari, D., Assaf, R. K., Annan, B., Johnson, A., ... & Hamdan, U. S. (2025). Ergonomics for Cleft Providers: A Systematic Review. Annals of Plastic Surgery, 94(5), 612–622.
9. Gorce, P., & Jacquier-Bret, J. (2026). Systematic Review and Meta-Analysis of Work-Related Musculoskeletal Disorder Prevalence Among European Surgeons: Effect of Demographic, Economic, and Quality-of-Life Indicators. International Journal of Environmental Research and Public Health, 23(3), 398.
10. Groene, O., Katsaros, K., Chiarenza, A., Fawkes, S., & Kristenson, M. (2024). Standards for health promoting hospitals and health services: Development and tools for implementation and measurement. medRxiv, 2024-07.
11. Hamidi, Y., Hazavehei, S. M. M., Karimi-Shahanjarini, A., SeifRabiei, M. A., Farhadian, M., Alimohamadi, S., & Kharghani Moghadam, S. M. (2017). Investigation of health promotion status in specialized hospitals associated with Hamadan University of Medical Sciences: health-promoting hospitals. Hospital Practice, 45(5), 215–221. https://doi.org/10.1080/21548331.2017.1400368
12. Harris, J. D., Quatman, C. E., Manring, M. M., Siston, R. A., & Flanigan, D. C. (2014). How to write a systematic review. The American Journal of Sports Medicine, 42(11), 2761–2768.
13. Hasenoehrl, T., Steiner, M., Ebenberger, F., Kull, P., Sternik, J., Reissig, L., ... & Crevenna, R. (2024). “Back Health 24/7/365”—A Novel, Comprehensive “One Size Fits All” Workplace Health Promotion Intervention for Occupational Back Health among Hospital Employees. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(6), 772.
14. Jacquier-Bret, J., & Gorce, P. (2023). Prevalence of body area work-related musculoskeletal disorders among healthcare professionals: a systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(1), 841.
15. Krishnanmoorthy, G., Rampal, S., Karuthan, S. R., Baharudin, F., & Krishna, R. (2025). Effectiveness of Participatory Ergonomic Interventions on Work-Related Musculoskeletal Disorders, Sick Absenteeism, and Work Performance Among Nurses: Systematic Review. JMIR Human Factors, 12, e68522. https://doi.org/10.2196/68522
16. Lavé, A., Gondar, R., Demetriades, A. K., & Meling, T. R. (2020). Ergonomics and musculoskeletal disorders in neurosurgery: a systematic review. Acta Neurochirurgica, 162(9), 2213–2220.
17. Le, T. T. T., Jalayondeja, W., Mekhora, K., Bhuuanantanondh, P., & Jalayondeja, C. (2024). Prevalence and risk factors of work-related musculoskeletal disorders among physical therapists in Ho Chi Minh City, Vietnam. BMC Public Health, 24(1), 6.
18. Long, M. H., Bogossian, F. E., & Johnston, V. (2013). The prevalence of work-related neck, shoulder, and upper back musculoskeletal disorders among midwives, nurses, and physicians: a systematic review. Workplace Health & Safety, 61(5), 223–229.
19. Maxner, A., Gray, H., & Vijendren, A. (2021). A systematic review of biomechanical risk factors for the development of work-related musculoskeletal disorders in surgeons of the head and neck. Work, 69(1), 247–263.
20. Mohammadi, M., & Shafiee, A. (2022). Implementation of health promoting hospital standards in cardiology hospitals: no time to lose anymore! Archives of Iranian Medicine, 25(6), 405.
21. Oude Hengel, K. M., Visser, B., & Sluiter, J. K. (2011). The prevalence and incidence of musculoskeletal symptoms among hospital physicians: a systematic review. International Archives of Occupational and Environmental Health, 84(2), 115–119. https://doi.org/10.1007/s00420-010-0565-8
22. Punnett, L., Cherniack, M., Henning, R., Morse, T., Faghri, P., & CPH-NEW Research Team. (2009). A conceptual framework for integrating workplace health promotion and occupational ergonomics programs. Public Health Reports, 124(Suppl 1), 16–25. https://doi.org/10.1177/00333549091244S103
23. Saberipour, B., Ghanbari, S., Zarea, K., Gheibizadeh, M., & Zahedian, M. (2019). Investigating prevalence of musculoskeletal disorders among Iranian nurses: A systematic review and meta-analysis. Clinical Epidemiology and Global Health, 7(3), 513–518.
24. Shea, B. J., Hamel, C., Wells, G. A., Bouter, L. M., Kristjansson, E., Grimshaw, J., ... & Boers, M. (2009). AMSTAR is a reliable and valid measurement tool to assess the methodological quality of systematic reviews. Journal of Clinical Epidemiology, 62(10), 1013–1020.
25. Sönmez, K., Yilmaz, S., & Karabay, D. (2025). Effects of psychosocial and ergonomic risk perceptions in the hospital environment on employee health, job performance, and absenteeism. Healthcare, 13(9), 1000.
26. Soo, S. Y., Ang, W. S., Chong, C. H., Tew, I. M., & Yahya, N. A. (2023). Occupational ergonomics and related musculoskeletal disorders among dentists: A systematic review. Work, 74(2), 469–476.
27. Suganthirababu, P., Parveen, A., Mohan Krishna, P., Sivaram, B., Kumaresan, A., Srinivasan, V., Vishnuram, S., Alagesan, J., & Prathap, L. (2023). Prevalence of work-related musculoskeletal disorders among health care professionals: A systematic review. Work, 74(2), 455–467. https://doi.org/10.3233/WOR-211041
28. Vasireddi, N., Shah, A. K., Moyal, A. J., Gausden, E. B., McLawhorn, A. S., ... & Calcei, J. G. (2024). High prevalence of work-related musculoskeletal disorders and limited evidence-based ergonomics in orthopaedic surgery: a systematic review. Clinical Orthopaedics and Related Research, 482(4), 659–671.
29. Wåhlin, C., Sandqvist, J., Enthoven, P., Buck, S., Karlsson, N., & Strid, E. N. (2025). Perceived health, musculoskeletal disorders, work conditions and safety climate in relation to patient handling and movement—a multicentre cross-sectional study at healthcare workplaces. BMC Musculoskeletal Disorders, 26(1), 1048.
30. Wiitavaara, B., Barnekow-Bergkvist, M., & Brulin, C. (2007). Striving for balance: a grounded theory study of health experiences of nurses with musculoskeletal problems. International Journal of Nursing Studies, 44(8), 1379–1390. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2006.07.009
31. Worley, V., Fraser, P., Allender, S., & Bolton, K. A. (2022). Describing workplace interventions aimed to improve health of staff in hospital settings–a systematic review. BMC Health Services Research, 22(1), 459.
32. World Health Organisation. (2009). Health Promoting Hospital. World Health Organization