Adı Konmayan Sağlık: Amatör Triatletlerde Sağlıkçılığın Dilsel İzi

Öz

Bu çalışma, amatör triatlon sporcularının sağlıkla kurdukları ilişkiyi, sağlık hakkında ne söyledikleri üzerinden değil, verdikleri gerekçeler ile betimledikleri pratik arasındaki mesafe üzerinden incelemektedir. Veriler, 2017-2019 yılları arasında on sekiz katılımcıyla yürütülen çok kaynaklı bir nitel alan araştırmasından gelmekte; bu makale için on sekiz mülakat dökümü farklı bir araştırma sorusuyla yeniden kodlanmıştır. Çözümle- mede tematik analize ek olarak, Mills’in güdü sözcük dağarları kavramı doğrultusunda bir repertuvar karşılaştırması yapılmıştır. Bulgular, katı- lımcıların sporu anlamlandırırken özgürlük, disiplin, terapi, yaşam biçimi ve kimlik terimlerine başvurduğunu; sağlığın ise on sekiz anlatının yalnızca birinde bir gerekçe olarak öne sürüldüğünü göstermektedir. Buna karşılık aynı katılımcıların betimlediği gündelik pratiğin tamamı bedensel düzen- lemedir: uyku saatinin yeniden kurulması, beslenmenin denetlenmesi, sigara ve alkolün bırakılması, antrenmanların planlanması. Çalışmanın savı, sağlığın bu alanda dile getirilen bir gerekçe değil pratiği baştan meşru kılan ve bu nedenle ayrıca gerekçelendirilmeyen bir ahlaki zemin olarak işlediğidir. Zemin sorgulanmadığı için, aynı pratiğin ürettiği uyku borcu, süreğen yorgunluk ve toplumsal geri çekilme katılımcılar tarafından bir çelişki olarak kaydedilmemektedir. Veriler, belirleyici olanın yalnızca geçen süre değil, camiaya gömülülük olabileceğini düşündürmektedir. Ayrıca birbirinden farklı meslek, yaş ve triatlon tecrübesine sahip katılımcıların esenliği dar ve ortak bir terimler kümesiyle tarif etmesi, Crawford’un iyi olma hâlinin tek boyutlulaşması savını desteklemektedir.

Referanslar

1. Arkonaç, S. A. (Haz.). (2016). Söylem araştırmaları. İstanbul: Hiperlink Yayınları.
2. Armstrong, D. (2025). The changing discourse of healthism: A contextual analysis. Sociology of Health & Illness, 47(7), e70073. https://doi.org/10.1111/1467-9566.70073
3. Atkinson, M. (2008). Triathlon, suffering and exciting significance. Leisure Studies, 27(2), 165-180. https://doi.org/10.1080/02614360801902216
4. Aygül, Z. (2016). Türkiyeli erkeklerin karşılıklı gündelik konuşmalarında 'erkek olmak' üzerine anlam kuruşlarının incelenmesi. S. A. Arkonaç (Haz.), Söylem araştırmaları içinde (ss. 31-83). İstanbul: Hiperlink Yayınları.
5. Bourdieu, P. (2015). Ayrım: Beğeni yargısının toplumsal eleştirisi (G. Çeğin ve B. Çetin, Çev.). Ankara: Heretik Yayınları.
6. Bourdieu, P. ve Wacquant, L. (2014). Düşünümsel bir antropoloji için cevaplar (N. Ökten, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
7. Braun, V. ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
8. Bridel, W. F. (2010). "Finish… whatever it takes": Exploring pain and pleasure in the Ironman triathlon — A socio-cultural analysis (Yayımlanmamış doktora tezi). Queen's University, Kingston.
9. Bridel, W. (2013). Not fat, not skinny, functional enough to finish: Interrogating constructions of health in the Ironman triathlon. Leisure/Loisir, 37(1), 37-56. https://doi.org/10.1080/14927713.2013.776745
10. Colangelo, J., Smith, A., Buadze, A. ve Liebrenz, M. (2023). Ultra culture-ultra reality: A content analysis of YouTube depictions of ultra endurance sport and comparisons to scientific literature. Frontiers in Sports and Active Living, 5, 1192401. https://doi.org/10.3389/fspor.2023.1192401
11. Crawford, R. (1980). Healthism and the medicalization of everyday life. International Journal of Health Services, 10(3), 365-388. https://doi.org/10.2190/3H2H-3XJN-3KAY-G9NY
12. Delibaş, K. ve Kankurdan, Ş. (2020). Healthism (sağlıkçılık) ideolojisi ve sağlık hareketinin dönüşümü: Sağlıklı olmak ve sağlık arayışının değişen sosyokültürel dinamikleri. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 23(2), 67-103. https://doi.org/10.18490/sosars.818960
13. Foucault, M. (1988). Technologies of the self. L. H. Martin, H. Gutman ve P. H. Hutton (Ed.), Technologies of the self: A seminar with Michel Foucault içinde (ss. 16-49). Amherst: University of Massachusetts Press.
14. Foucault, M. (1992). Hapishanenin doğuşu (M. A. Kılıçbay, Çev.). Ankara: İmge Kitabevi.
15. Gouldner, A. W. (1970). The coming crisis of Western sociology. New York, NY: Basic Books.
16. Granovetter, M. (1985). Economic action and social structure: The problem of embeddedness. American Journal of Sociology, 91(3), 481-510.
17. Greenhalgh, T. ve Wessely, S. (2004). "Health for me": A sociocultural analysis of healthism in the middle classes. British Medical Bulletin, 69, 197-213. https://doi.org/10.1093/bmb/ldh013
18. Hughes, R. ve Coakley, J. (1991). Positive deviance among athletes: The implications of overconformity to the sport ethic. Sociology of Sport Journal, 8(4), 307-325.
19. Illich, I. (2014). Sağlığın gaspı. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
20. Kirk, D. ve Colquhoun, D. (1989). Healthism and physical education. British Journal of Sociology of Education, 10(4), 417-434.
21. Lincoln, Y. S. ve Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Newbury Park, CA: Sage.
22. Marcuse, H. (2010). Tek boyutlu insan (A. Yardımlı, Çev.). İstanbul: İdea.
23. Mills, C. W. (1940). Situated actions and vocabularies of motive. American Sociological Review, 5(6), 904-913. https://doi.org/10.2307/2084524
24. Parsons, T. (1951). The social system. Glencoe, IL: Free Press.
25. Potter, J. ve Wetherell, M. (1987). Discourse and social psychology: Beyond attitudes and behaviour. London: Sage.
26. Scott, M. B. ve Lyman, S. M. (1968). Accounts. American Sociological Review, 33(1), 46-62.
27. Swidler, A. (1986). Culture in action: Symbols and strategies. American Sociological Review, 51(2), 273-286.
28. Wacquant, L. (2012). Ruh ve beden: Acemi bir boksörün defterleri (N. Ökten, Çev.). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
29. Wetherell, M. ve Potter, J. (1988). Discourse analysis and the identification of interpretative repertoires. C. Antaki (Ed.), Analysing everyday explanation: A casebook of methods içinde (ss. 168-183). London: Sage.
30. Wicker, P., Hallmann, K., Prinz, J. ve Weimar, D. (2012). Who takes part in triathlon events? An application of lifestyle segmentation to triathlon participants. International Journal of Sport Management and Marketing, 12(1/2), 1-24. https://doi.org/10.1504/IJSMM.2012.051246
31. Wicker, P., Prinz, J. ve Weimar, D. (2013). Big spenders in a booming sport: Consumption capital as a key driver of triathletes' sport-related expenditure. Managing Leisure, 18(4), 286-299.
32. Zola, I. K. (1977). Healthism and disabling medicalization. I. Illich, I. K. Zola, J. McKnight, J. Caplan ve H. Shaiken, Disabling professions içinde (ss. 41-67). London: Marion Boyars.