Doğumdan Ölüme İktidar: Biyopolitika ve Nekropolitika Arasında Beden

Öz

Bu çalışma, modern iktidarın yaşamın iki ontolojik kutbu olan doğum ve ölüm üzerindeki düzenleyici ve denetleyici pratiklerini Michel Foucault, Achille Mbembe ve Zygmunt Bauman’ın kuramsal perspektiflerinden hareketle analiz etmeyi amaçlamaktadır. Modern iktidar, 18. yüzyıldan itibaren bedenlerin disipline edilmesinden nüfusun biyolojik süreçlerinin yönetilmesine evrilerek yaşamın kendisini stratejik bir düzenleme nesnesi haline getirmiştir. Çalışmada ilk olarak, yaşamın başlangıcı olan doğum teması biyopolitika ekseninde ele alınmakta; kadın bedeninin tıbbi söylemler, uzman bilgisi ve hastane odaklı gözetim mekanizmaları aracılığıyla nasıl bir denetim alanına dönüştüğü tartışılmaktadır. Bu bağlamda, Türkiye’deki üremeye yardımcı teknolojiler (tüp bebek) ve kısırlığın tıbbileştirilmesi süreci; yasal düzenlemeler, dinsel söylemler ve pronatalist nüfus politikaları çerçevesinde incelenmektedir “Normal” beden ve “makbul” aile kurgusunun nasıl yeniden üretildiği ortaya konulmaktadır. Çalışmanın ikinci odak noktası olan ölüm teması, Mbembe’nin nekropolitika kavramı ve Bauman’ın ölümle baş etme stratejileri üzerinden sorunsallaştırılmaktadır. İktidarın “yaşatma” gücünün yanı sıra “öldürme hakkı” ve “ölüme terk etme” kapasitesi; kamp, kölelik ve sömürgeci işgal pratikleri üzerinden analiz edilmektedir. Paralel olarak, ölümün modernite tarafından bir “skandal” olarak dışlanıp yapı söküme uğratılması ile postmodern dönemde ölümsüzlüğün geçici şöhretlere indirgenerek ölümlü hale gelmesi süreci değerlendirilmektedir. Sonuç olarak bu çalışma, bedenin doğumdan ölüme kadar iktidar teknolojilerinin rekabet ettiği asli bir siyasal mücadele alanı olduğunu vurgulamakta; Bauman’ın “öteki için var olma” etiğinin bu kuşatılmışlık içinde sunduğu anlam yaratma imkânını tartışarak literatüre katkı sunmayı hedeflemektedir.

Referanslar

1. Agamben, G. (1998). Homo Sacer: Sovereign Power and Bare Life. Stanford University Press.
2. Armstrong, D. (1983). The Political Anatomy Of The Body: Medical Knowledge in Britain in The Twentieth Century. Cambridge University Press.
3. Aslantürk, H. (2016). Türkiye’de Biyo-İktidar Açısından Sağlık Hizmetleri ve Kadın. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20(3), ss. 573-595.
4. Atran, S. (2003). Genesis of Suicide Terrorism. Science, 299(5612), ss.1534–1539.
5. Bataille, G. (1997). Hegel, Death and Sacrifice. Yale French Studies, 48, ss.9–28
6. Bauman, Z. (2012). Ölümlülük, Ölümsüzlük ve Diğer Hayat Stratejileri. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
7. Becker, E. (1973). The denial of death. Free Press.
8. Bohren MA, Vogel JP, Hunter EC, Lutsiv O, Makh SK, Souza JP, Aguiar C, Saraiva Coneglian F, Diniz AL, Tunçalp Ö, Javadi D, Oladapo OT, Khosla R, Hindin MJ, Gülmezoglu AM. (2015). The Mistreatment of Women during Childbirth in Health Facilities Globally: A Mixed-Methods Systematic Review. PLoS Med. 12(6), e1001847.
9. Davis, D., & Walker, K. (2010). Case-loading midwifery in New Zealand: Making space for midwifery practice. New Zealand College of Midwives Journal, 42, ss. 17–22.
10. Davis-Floyd, R. (2001). The Technocratic, Humanistic, and Holistic Paradigms of Childbirth. International Journal of Gynecology & Obstetrics, 75(S1), ss. 5–S23.
11. Donnison, J. (1988). Midwives and Medical Men: A History of İnter-Professional Rivalries and Women’s Rights. Heinemann.
12. Elias, N. (1985). The Loneliness of the Dying. Blackwell.
13. Enzo Traverso, (2002). La Violence Nazie: Une Généalogie Européenne. Paris: La Fabrique Editions.
14. Esposito, R. (2008). Bios: Biopolitics and philosophy (T. Campbell, Trans.). University of Minnesota Press.
15. Foucault, M. (1977). Discipline and Punish: The Birth of the Prison. Pantheon Books.
16. Foucault, M. (1980). Power and Strategies. New York: Pantheon.
17. Foucault, M. (1993) Michel Foucault Ders Özetleri 1970-1982, çev. Selahattin Hilav, İstanbul: YKY Yayınları.
18. Foucault, M. (2003). Kliniğin Doğuşu. çev. Temel Keşoğlu. Ankara: Doruk Yayımcılık.
19. Foucault, M. (2003). Society must be defended: Lectures at the Collège de France, 1975–1976. Picador.
20. Franklin, S. (2013). Biological relatives: IVF, stem cells, and the future of kinship. Duke University Press.
21. Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Stanford University Press.
22. Gordon, N. (2008). Israel’s occupation. University of California Press.
23. Gürtin, Z. B. (2011). Banning reproductive travel: Turkey’s ART legislation and third-party assisted reproduction. Reproductive Biomedicine Online, 23(5), 555–564.
24. Hannah Arendt. (1996). The Origins of Totalitarianism. New York: Harvest.
25. Hardt, M., & Negri, A. (2004). Multitude: War and democracy in the age of empire. Penguin Press.
26. Hartman, S. (1997). Scenes of subjection: Terror, slavery, and self-making in nineteenth-century America. Oxford University Press.
27. Inhorn, M. C., & Tremayne, S. (Eds.). (2012). Islam and assisted reproductive technologies: Sunni and Shia perspectives. Berghahn Books.
28. Kaldor, M. (2012). New and old wars: Organized violence in a global era (3rd ed.). Stanford University Press.
29. Khosrokhavar, F. (2005). Suicide bombers: Allah’s new martyrs. Pluto Press.
30. Kitzinger, S. (2006). Birth crisis. Routledge.
31. Lemke, T. (2011). Biopolitics: An advanced introduction. New York University Press.
32. Lyerly, A. D., Little, M. O., & Faden, R. (2009). A critique of medicalized childbirth: The limits of risk discourse. International Journal of Feminist Approaches to Bioethics, 2(1), ss.3–23.
33. Mbembe, A. (2003). Necropolitics. Public Culture. Durham: Duke University Press.
34. Murphy-Lawless, J. (1998). Reading Birth And Death: A History Of Obstetric Thinking. Cork, Ireland: Cork University Press.
35. Mutlu, B. (2010). Türkiye’de Üremeye Yardımcı Teknolojiler: Kadınların Tüp Bebek Anlatıları. C. Özbay, A. Terzioğlu ve Y. Yasin (Ed.) Neoliberalizm ve Mahremiyet: Türkiye’de Beden, Sağlık ve Cinsellik İçinde S. 73-94. İstanbul: MetisYayınları.
36. Newnham, E. (2014). Birth control: Power/knowledge in the politics of birth. Health Sociology Review, 23(3), 254–268.
37. Ortner, S. B. (1974). Is female to male as nature is to culture? Feminist Studies, 1(2), ss.5–31.
38. Aydoğmuş Ördem, Ö. (2020). Kadın Bedeni ve Biyo-İktidar/Biyopolitika Söylem Düzeni. Fe Dergi. 12(2), ss.32-44.
39. Pape, R. A. (2005). Dying to win: The strategic logic of suicide terrorism. Random House.
40. Papps, E. and Olssen, M. (1997). Doctoring Childbirth And Regulating Midwifery İn New Zealand: A Foucauldian Perspective. Palmerston North: The Dunmore Press.
41. Patterson, O. (1982). Slavery and social death: A comparative study. Harvard University Press.
42. Rose, N. (1998). Medicine, History And The Present. In C. Jones & R. Porter (Eds.), Reassessing Foucault: Power, Medicine And The Body (ss. 48–72). London, England: Routledge
43. Turner, B. S. (1992). Düzenleyen Bedenler: Sağlık Sosyolojisinde Denemeler, çev. Barış Özkul, İstanbul: İletişim Yayınları.
44. Turner, B. S. (2001). Body And Society. Londra: Sage Yayınları.
45. Weizman, E. (2007). Hollow land: Israel’s architecture of occupation. Verso.
46. Wilderson, F. B. (2010). Red, white & black: Cinema and the structure of U.S. antagonisms. Duke University Press.
47. Yazıcı, B. (2012). The return to the family: Welfare, state, and politics of the family in Turkey. Anthropology of the Middle East, 7(1), ss. 11–31