Diyabet ve Kalp Damar Hastalıklarıyla Yaşamak: Karşılanmamış Gereksinimler ve “Doktor Gezme” Olgusu Üzerine Nitel Bir Çalışma

Sibel Sakarya; Bülent Kılıç; Belgin  Ünal; Shahaduz Zaman; Peter  Phillimore

doi:10.5281/zenodo.18968448

Özgün Makale

Sayı 17 (2026)

Diyabet ve Kalp Damar Hastalıklarıyla Yaşamak: Karşılanmamış Gereksinimler ve “Doktor Gezme” Olgusu Üzerine Nitel Bir Çalışma

Sibel Sakarya^▸^▾
Bülent Kılıç^▸^▾
Belgin Ünal^▸^▾
Shahaduz Zaman^▸^▾
Peter Phillimore^▸^▾

PDF

Gönderildi: February 23, 2026
Yayınlanmış: 2026-03-11

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı Türkiye’de Kalp Damar Hastalıkları (KDH) ve Diabetes Mellitus (DM) hastalarının sağlık hizmeti alırken yaşadıkları deneyimleri anlamaktır.

Yöntem: Bu makalenin dayandığı çalışma, Avrupa Birliği (AB) tarafından finanse edilen daha büyük bir proje olan Akdeniz Kardiyovasküler Hastalık ve Hiperglisemi Çalışmaları: Nüfus Sosyo-ekonomik Geçişlerinin Analitik Modellemesi (MedCHAMPS, 2009-2013) projesinin bir parçasıdır. Fenomenolojik tipte nitel bir araştırmadır. Veriler İstanbul ve İzmir’de seçilen dört klinikte toplanmıştır. Veri toplama sürecinde 20 hasta, 11 hasta yakını ve 8 sağlık hizmet sunucusu ile derinlemesine görüşmeler yapılmış, tematik içerik analizi yöntemiyle Atlas.ti programında analiz edilmiştir.

Bulgular: Bu çalışmada birbiri ile ilişkili üç ana tema ortaya çıkmıştır: Bunlardan ilki hizmetlerin niteliğine yönelik beklentilerdir. İkincisi ise sürekli olarak daha nitelikli bir hizmet arayışını ifade eden “doktor gezme” olgusudur. Ayrıca hastalıkların nedenlerine ilişkin algılar da belirgin bir tema olarak saptanmıştır.

Sonuç: Sağlık hizmet sunumu düzeyinde, Türkiye’deki sistem KDH-DM hastalığı olan bireylerin çok boyutlu gereksinimlerini yeterince karşılayamamaktadır. Hizmetlerin sürekliliğine yönelik gereksinimler açısından, birinci basamağı güçlendiren girişimlere gerek vardır.

Referanslar

Abel T, Tadesse L, Frahsa A, Sakarya S. (2023) Integrating Patient-reported Experience (PRE) in a multistage approach to study access to health services for women with chronic illness and migration experience. Health Expect. 2023 Feb;26(1):237-244. doi: 10.1111/hex.13649. Epub 2022 Nov 23. PMID: 36416363; PMCID: PMC9854289.
Akman M, Sakarya S, Sargın M, Ünlüoğlu İ, Eğici MT, Boerma WG, Schäfer WL. (2017) Changes in primary care provision in Turkey: A comparison of 1993 and 2012. Health Policy. 2017;121:197-206
Arakelyan S, Jailobaeva K, Dakessian A, Diaconu K, Caperon L, et al. (2021) The role of trust in health-seeking for non-communicable disease services in fragile contexts: A cross-country comparative study. Soc Sci Med. 2021 Dec:291:114473. doi: 10.1016/j.socscimed.2021.114473. Epub 2021 Oct 9.
Bowman S, Unwin N, Critchley J, Capewell S, Husseini A, Maziak W, et al. (2012) Use of evidence to support healthy public policy: a policy effectiveness–feasibility loop. Bull World Health Organ. 2012; 90:847-53.
Campbell R, Pound P, Pope C, Britten N, Pill R, Morgan M, et al. (2003) Evaluating meta-ethnography: a synthesis of qualitative research on lay experiences of diabetes and diabetes care. Soc Sci Med. 2003;56: 671-84.
Curry LA, Nembhard IM, Bradley EH. (2009) Qualitative and Mixed Methods Provide Unique Contributions to Outcomes Research. Circulation. 2009; 119:1442-52.
De-Graft Aikins A. (2005) Healer-shopping in Africa: new evidence from a rural-urban qualitative study of Ghanaian diabetes experiences. BMJ. 2005; 331:737-43.
Ebrahim S, Pearce N, Smeeth L, Casas JP, Jaffar S, Piot P. (2013) Tackling Non-Communicable Diseases In Low- and Middle-Income Countries: Is the Evidence from High-Income Countries All We Need? PLoS Med. 2013; 10: e1001377.
EPF (2017) The need for patients’ perspective to face chronic diseases. European Patients Forum (EPF). http://www.eu-patient.eu/News/News-Archive/The-need-for-patients-perspective-to-face-chronic-diseases/. (ulaşılma tarihi 09.02.2017)
Eser S. (2025) Türkiye’de Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Alanında Geleceğe Yönelik Değerlendirme. Türkiye Sağlık Raporu 2025 içinde (ed:Kılıç, Ayoğlu, Çamur). Cilt:2, s:703-704. HASUDER, Ankara 2025.
Faxelid E, Ahlberg BM, Ndulo J, Krantz I. (1998) Health-seeking behaviour of patients with sexually transmitted diseases in Zambia. East Afr Med J. 1998 Apr;75(4):232-6.
Health Quality Ontario (2013). An Evidence-Based Analysis. Continuity of Care to Optimize Chronic Disease Management in the Community Setting. Ont Health Technol Assess Ser. 2013; 13: 1–41.
Kılıç B. (2025) Türkiye’de 2020-25 Döneminde Uygulanan Sağlık Politikalarının Analizi. Kılıç, Çamur, Ayoğlu (Ed.) Türkiye Sağlık Raporu 2025 içinde (s:3-24). HASUDER Yayınları, 1180 Sayfa, Nobel Yayınevi, e-ISBN: 978-625-93709-1-0. Ankara, 2025.
Kilic B, Kalaca S, Unal B, Phillimore P, Zaman S. (2015) Health policy analysis for prevention and control of cardiovascular diseases and diabetes mellitus in Turkey. Int J Public Health. 2015; 60 Suppl 1:47-53.
Maziak W, Critchley J, Zaman S, Unwin N, Capewell S, Bennett K, et al. (2013) Mediterranean studies of cardiovascular disease and hyperglycaemia: analytical modelling of population socio-economic transitions (MedCHAMPS): rationale and methods. Int J Public Health 2013; 58:547-53.
Phillimore P, Zaman S, Ahmad B, Shoaibi A, Khatib R, Husseini A, et al. (2013) Health system challenges of cardiovascular disease and diabetes in four Eastern Mediterranean countries. Glob Public Health. 2013; 8: 875-89.
Renedo A, Marston C. (2015) Developing patient-centred care: an ethnographic study of patient perceptions and influence on quality improvement. BMC Health Serv Res. 2015. 15:122
Röing M, Sanner M. (2015) A meta-ethnographic synthesis on phenomenographic studies of patients’ experiences of chronic illness. Int J Qualitative Stud Health Well-being. 2015; 10: 262-79.
Şimşek MNÜ, Ünal B. (2025) Türkiye’de Kalp Damar Hastalıkları. Türkiye Sağlık Raporu 2025 içinde (ed:Kılıç, Ayoğlu, Çamur). Cilt:2, s:621-628. HASUDER, Ankara 2025.
The Ministry of Health of Türkiye (2025) Health Statistics Yearbook 2024. Republic of Türkiye Ministry of Health General Directorate of Health Information Systems, 2025
Uddin F, Molyneux S, Murava K, Jemutai J, Berkley JA, Wallson JL et al. (2022) Treatment-seeking and recovery among young undernourished children post-hospital discharge in Bangladesh: A qualitative study. PLoS One, 2022 Sep 23;17(9):e0274996.
Unal B, Ergor G. eds. (2017) Chronic Diseases and Risk Factors Survey in Turkey. Ministry of Health, Turkey, Publication No: 909. http://sbu.saglik.gov.tr/Ekutuphane/kitaplar/khrfai.pdf (ulaşılma tarihi 09.02.2017).
Yardim N, Erkoc Y. eds. (2011) Policies for Tackling Non-Communicable Diseases and Risk Factors in Turkey. Republic of Turkey Ministry of Health, Directorate General Primary Health Care. Ministry of Health Publication No: 809. Ankara, 2011. http://halksagligiokulu.org/anasayfa/components/com_booklibrary/ebooks/1.pdf (ulaşılma tarihi 09.02.2017)
WHO (2006) Quality of care. A process for making strategic choices in health systems. World Health Organization (WHO), 2006. http://www.who.int/management/quality/assurance/QualityCare_B.Def.pdf?ua=1 (ulaşılma tarihi 09.02.2017)

Anahtar Kelimeler

sağlık arama davranışı
sağlık hizmeti kalitesi
bulaşıcı olmayan hastalıklar
birinci basamak sağlık hizmetleri

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License ile lisanslanmıtır.

Nasıl Atıf Yapılır

1.

Diyabet ve Kalp Damar Hastalıklarıyla Yaşamak: Karşılanmamış Gereksinimler ve “Doktor Gezme” Olgusu Üzerine Nitel Bir Çalışma. SoSa [Internet]. 2026 Mar. 11 [cited 2026 Mar. 14];(17):21-32. Available from: https://sosabulten.com/index.php/sosa/article/view/206

Aynı yazar(lar)ın dergideki en çok okunan makaleleri

Bülent Kılıç, Hem Kitap Hem Film: “Otomatik Portakal” , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 8 (2023)
Bülent Kılıç, Hem Kitap Hem Film: “Çit” , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 10 (2024)
Bülent Kılıç, Hem Kitap Hem Film: “Hayvan Çiftliği” , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 9 (2024)
Bülent Kılıç, Hem Kitap Hem Film: Ted Chiang’dan “The Story of Your Life” ya da “Arrival-Geliş” , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 2 (2022)
Bülent Kılıç, Hem Kitap Hem Film: DUVAK , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 15 (2025)
Bülent Kılıç, Halk Sağlığı Uzmanları Deprem Bölgesinde Ağır Koşullar Altında Çalışıyor , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 6 (2023): Deprem Özel Sayısı
Bülent Kılıç, Hem Kitap Hem Film: Kazuo Ishiguro’dan “Beni Asla Bırakma” , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 4 (2022)
Bülent Kılıç, Deprem ve Getirdikleri , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 5 (2023)
Bülent Kılıç, Dr. Türkan Saylan Tıp Hizmet Ödülü ve HASUDER , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 6 (2023): Deprem Özel Sayısı
Bülent Kılıç, Hoş Geldin SoSa , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 1 (2022)

<< < 1 2 3 > >>

[1] Abel T, Tadesse L, Frahsa A, Sakarya S. (2023) Integrating Patient-reported Experience (PRE) in a multistage approach to study access to health services for women with chronic illness and migration experience. Health Expect. 2023 Feb;26(1):237-244. doi: 10.1111/hex.13649. Epub 2022 Nov 23. PMID: 36416363; PMCID: PMC9854289.

[2] Akman M, Sakarya S, Sargın M, Ünlüoğlu İ, Eğici MT, Boerma WG, Schäfer WL. (2017) Changes in primary care provision in Turkey: A comparison of 1993 and 2012. Health Policy. 2017;121:197-206

[3] Arakelyan S, Jailobaeva K, Dakessian A, Diaconu K, Caperon L, et al. (2021) The role of trust in health-seeking for non-communicable disease services in fragile contexts: A cross-country comparative study. Soc Sci Med. 2021 Dec:291:114473. doi: 10.1016/j.socscimed.2021.114473. Epub 2021 Oct 9.

[4] Bowman S, Unwin N, Critchley J, Capewell S, Husseini A, Maziak W, et al. (2012) Use of evidence to support healthy public policy: a policy effectiveness–feasibility loop. Bull World Health Organ. 2012; 90:847-53.

[5] Campbell R, Pound P, Pope C, Britten N, Pill R, Morgan M, et al. (2003) Evaluating meta-ethnography: a synthesis of qualitative research on lay experiences of diabetes and diabetes care. Soc Sci Med. 2003;56: 671-84.

[6] Curry LA, Nembhard IM, Bradley EH. (2009) Qualitative and Mixed Methods Provide Unique Contributions to Outcomes Research. Circulation. 2009; 119:1442-52.

[7] De-Graft Aikins A. (2005) Healer-shopping in Africa: new evidence from a rural-urban qualitative study of Ghanaian diabetes experiences. BMJ. 2005; 331:737-43.

[8] Ebrahim S, Pearce N, Smeeth L, Casas JP, Jaffar S, Piot P. (2013) Tackling Non-Communicable Diseases In Low- and Middle-Income Countries: Is the Evidence from High-Income Countries All We Need? PLoS Med. 2013; 10: e1001377.

[9] EPF (2017) The need for patients’ perspective to face chronic diseases. European Patients Forum (EPF). http://www.eu-patient.eu/News/News-Archive/The-need-for-patients-perspective-to-face-chronic-diseases/. (ulaşılma tarihi 09.02.2017)

[10] Eser S. (2025) Türkiye’de Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar Alanında Geleceğe Yönelik Değerlendirme. Türkiye Sağlık Raporu 2025 içinde (ed:Kılıç, Ayoğlu, Çamur). Cilt:2, s:703-704. HASUDER, Ankara 2025.

[11] Faxelid E, Ahlberg BM, Ndulo J, Krantz I. (1998) Health-seeking behaviour of patients with sexually transmitted diseases in Zambia. East Afr Med J. 1998 Apr;75(4):232-6.

[12] Health Quality Ontario (2013). An Evidence-Based Analysis. Continuity of Care to Optimize Chronic Disease Management in the Community Setting. Ont Health Technol Assess Ser. 2013; 13: 1–41.

[13] Kılıç B. (2025) Türkiye’de 2020-25 Döneminde Uygulanan Sağlık Politikalarının Analizi. Kılıç, Çamur, Ayoğlu (Ed.) Türkiye Sağlık Raporu 2025 içinde (s:3-24). HASUDER Yayınları, 1180 Sayfa, Nobel Yayınevi, e-ISBN: 978-625-93709-1-0. Ankara, 2025.

[14] Kilic B, Kalaca S, Unal B, Phillimore P, Zaman S. (2015) Health policy analysis for prevention and control of cardiovascular diseases and diabetes mellitus in Turkey. Int J Public Health. 2015; 60 Suppl 1:47-53.

[15] Maziak W, Critchley J, Zaman S, Unwin N, Capewell S, Bennett K, et al. (2013) Mediterranean studies of cardiovascular disease and hyperglycaemia: analytical modelling of population socio-economic transitions (MedCHAMPS): rationale and methods. Int J Public Health 2013; 58:547-53.

[16] Phillimore P, Zaman S, Ahmad B, Shoaibi A, Khatib R, Husseini A, et al. (2013) Health system challenges of cardiovascular disease and diabetes in four Eastern Mediterranean countries. Glob Public Health. 2013; 8: 875-89.

[17] Renedo A, Marston C. (2015) Developing patient-centred care: an ethnographic study of patient perceptions and influence on quality improvement. BMC Health Serv Res. 2015. 15:122

[18] Röing M, Sanner M. (2015) A meta-ethnographic synthesis on phenomenographic studies of patients’ experiences of chronic illness. Int J Qualitative Stud Health Well-being. 2015; 10: 262-79.

[19] Şimşek MNÜ, Ünal B. (2025) Türkiye’de Kalp Damar Hastalıkları. Türkiye Sağlık Raporu 2025 içinde (ed:Kılıç, Ayoğlu, Çamur). Cilt:2, s:621-628. HASUDER, Ankara 2025.

[20] The Ministry of Health of Türkiye (2025) Health Statistics Yearbook 2024. Republic of Türkiye Ministry of Health General Directorate of Health Information Systems, 2025

[21] Uddin F, Molyneux S, Murava K, Jemutai J, Berkley JA, Wallson JL et al. (2022) Treatment-seeking and recovery among young undernourished children post-hospital discharge in Bangladesh: A qualitative study. PLoS One, 2022 Sep 23;17(9):e0274996.

[22] Unal B, Ergor G. eds. (2017) Chronic Diseases and Risk Factors Survey in Turkey. Ministry of Health, Turkey, Publication No: 909. http://sbu.saglik.gov.tr/Ekutuphane/kitaplar/khrfai.pdf (ulaşılma tarihi 09.02.2017).

[23] Yardim N, Erkoc Y. eds. (2011) Policies for Tackling Non-Communicable Diseases and Risk Factors in Turkey. Republic of Turkey Ministry of Health, Directorate General Primary Health Care. Ministry of Health Publication No: 809. Ankara, 2011. http://halksagligiokulu.org/anasayfa/components/com_booklibrary/ebooks/1.pdf (ulaşılma tarihi 09.02.2017)

[24] WHO (2006) Quality of care. A process for making strategic choices in health systems. World Health Organization (WHO), 2006. http://www.who.int/management/quality/assurance/QualityCare_B.Def.pdf?ua=1 (ulaşılma tarihi 09.02.2017)