Kadınların Gözünden Tütün: Bir Fotoses Araştırması

Temmuz Gönç Şavran; Başak Daban; Melek Ekiz; Zübeyde Nazir

doi:10.5281/zenodo.20758290

Özgün Makale

Sayı 18 (2026)

Kadınların Gözünden Tütün: Bir Fotoses Araştırması

Temmuz Gönç Şavran^▸^▾
Başak Daban^▸^▾
Melek Ekiz^▸^▾
Zübeyde Nazir^▸^▾

PDF

Gönderildi: May 13, 2026
Yayınlanmış: 2026-06-19

Öz

Bu çalışmanın amacı 2025 yılında tamamlanan nitel bir araştırmanın bulguları üzerinden tütün kullanımının kadınlar için anlamının ne olduğunu incelemektir. Eskişehir’de fotoses deseniyle yürütülen araştırmanın katılımcı grubu 15 kadından oluşmaktadır. Amaçlı örnekleme ile seçilen katılımcıların dahil edilme kriteri en az son iki yıldır mamul, sarma, elektronik sigara veya nargile kullanıyor olmalarıdır. Fotoses desenine uygun olarak katılımcılarla iki odak grup görüşmesi yapılmış, ilkinde kendilerinden tütünü anımsatan veya çağrıştıran fotoğraf çekmeleri istenmiş, ikinci görüşmede bu fotoğraflar katılımcılar tarafından yorumlanmış ve tartışılmıştır. Veriler tematik olarak analiz edilmiş, dört tema ortaya çıkmıştır. Bunlar mekânsal ve zamansal kontrol sağlama, ataerkil otoriteye sembolik başkaldırı ve bireysel kimlik inşası, duygusal emeği düzenleme, denormalizasyon, damgalanma ve uyum stratejileridir. Bulgular tütün kullanımının kadınlar için toplumsal cinsiyet ve gündelik yaşamla ilgili bir sosyolojik olgu olduğunu, ataerkil normlarla müzakere edilen, bireysel kimliği destekleyen bir aidiyet alanı olduğunu göstermektedir. Tütünle ilgili çalışmalarda tütün kullanımını sadece madde bağımlılığı olarak ele almak ona yüklenen anlamı ve eylemin içinde gerçekleştiği bağlamı görmezden gelmektir. Tütünle mücadele politikalarının bu derinliği dikkate alarak planlanması önerilir.

Referanslar

Amos, A., & Haglund, M. (2000). From social taboo to "torch of freedom": The marketing of cigarettes to women. Tobacco Control, 9(1), 3–8. https://doi.org/10.1136/tc.9.1.
Argan, M., Yılmaz, A., Tokay Argan, M. ve Yetim, G. (2020). Sesimi gören var mı? Fotoses yönteminin spor bilimlerinde kullanım potansiyeline ilişkin kuramsal bir çerçeve. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 25(3): 149-166
Bordo, S. (1993). Unbearable weight: Feminism, Western culture, and the body. University of California Press.
Collins, R. (2005). Tobacco ritual and anti-ritual: Substance ingestion as a history of social boundaries. In Interaction ritual chains (pp. 297–344). Princeton University Press. https://doi.org/10.1515/9781400851744-011
Daykin, N. (1993). Young women and smoking: Towards A sociological account. Health Promotion International. 8(2): 95-102.
de Certeau, M. (1984). The practice of everyday life (S. Rendall, Trans.). University of California Press.
Gilligan, C. (1982). In a Different Voice: Psychological Theory and Women's Development. Harvard University Press.
Graham, H. (1987). Women's smoking and family health. Social Science & Medicine, 25(1), 47–56. https://doi.org/10.1016/0277-9536(87)90206-1
Graham H. (1993). Women's smoking: government targets and social trends. Health visitor, 66(3), 80–82.
Greaves, L. (1996). Smoke screen: Women's smoking and social control. Fernwood Publishing.
Hanisch, C. (1970). The personal is political. In S. Firestone & A. Koedt (Eds.), Notes from the second year: Women's liberation (pp. 76-78). New York: Radical Feminism.
Hilton, M. (2000). Smoking in British popular culture 1800-2000: Perfect pleasures. Manchester University Press.
Hochschild, A. R. (1983). The Managed Heart: Commercialization of Human Feeling. University of California Press.
Hoek, J., Edwards, R., & Waa, A. (2022). From social accessory to societal disapproval: smoking, social norms and tobacco endgames. Tobacco Control, 31(2), 358–364. https://doi.org/10.1136/tobaccocontrol-2021-056574
Lincoln, Y.S. ve Guba, E. (1985). Naturalistic Inquiry. California: Sage Publication.
Özdamar Akarçay, G. (2023). Görsel Sosyoloji Kavramlar Dönemler Yöntemler. Ankara: Siyasal Kitabevi.
Sutton-Brown C. A. (2014). Photovoice: A Methodological guide. Photography & Culture. 7(2): 169-186.
Tronto, J. C. (1993). Moral boundaries: A political argument for an ethic of care. Routledge.
Turner, B. S. (1984). The Body and Society: Explorations in Social Theory. Basil Blackwell.
Walby, S. (1990). Theorizing Patriarchy. Basil Blackwell.
Wang, C. ve Burris, M. A. (1997). Photovoice: Concept, methodology, and use for participatory needs assesment. Health Education & Behavior. 24(3): 369-387.

Anahtar Kelimeler

toplumsal cinsiyet
sağlık sosyolojisi
tütün bağımlılığı
bağımlılık

Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License ile lisanslanmıtır.

Nasıl Atıf Yapılır

1.

Kadınların Gözünden Tütün: Bir Fotoses Araştırması. SoSa [Internet]. 2026 Jun. 19 [cited 2026 Jun. 19];(18):19-35. Available from: https://sosabulten.com/index.php/sosa/article/view/216

Aynı yazar(lar)ın dergideki en çok okunan makaleleri

Temmuz Gönç Şavran, Kadına yönelik şiddet neden bir halk sağlığı problemidir? , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 4 (2022)
Temmuz Gönç Şavran, İletişim ve Halk Sağlığı , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 2 (2022)
Temmuz Gönç Şavran, Eğitim ve Sağlık İlişkisi Konusunda Kritik Bir Kavram: Kültürel Sağlık Sermayesi , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 1 (2022)
Temmuz Gönç Şavran, Sosyal Bilimler ve Halk Sağlığı , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 1 (2022)
Temmuz Gönç Şavran, Selma Karabey, Ahmet Can Bilgin, Neşeriz Yeşim Yasin Erkmen, Yağmur Köksal Yasin, Bülent Kılıç, Evde Kal(a)mayanlar: Farklı Kentlerde Hizmet Sektöründe Çalışanların Pandemi Deneyimleri Üzerine Fotoses Çalışması , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 18 (2026)
Temmuz Gönç Şavran, Katılımcı Odaklı Bir Araştırma Deseni olarak Fotoses , Sosyal Bilimler ve Sağlık Bülteni: Sayı 18 (2026)

<< < 1 2

[1] Amos, A., & Haglund, M. (2000). From social taboo to "torch of freedom": The marketing of cigarettes to women. Tobacco Control, 9(1), 3–8. https://doi.org/10.1136/tc.9.1.

[2] Argan, M., Yılmaz, A., Tokay Argan, M. ve Yetim, G. (2020). Sesimi gören var mı? Fotoses yönteminin spor bilimlerinde kullanım potansiyeline ilişkin kuramsal bir çerçeve. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi. 25(3): 149-166

[3] Bordo, S. (1993). Unbearable weight: Feminism, Western culture, and the body. University of California Press.

[4] Collins, R. (2005). Tobacco ritual and anti-ritual: Substance ingestion as a history of social boundaries. In Interaction ritual chains (pp. 297–344). Princeton University Press. https://doi.org/10.1515/9781400851744-011

[5] Daykin, N. (1993). Young women and smoking: Towards A sociological account. Health Promotion International. 8(2): 95-102.

[6] de Certeau, M. (1984). The practice of everyday life (S. Rendall, Trans.). University of California Press.

[7] Gilligan, C. (1982). In a Different Voice: Psychological Theory and Women's Development. Harvard University Press.

[8] Graham, H. (1987). Women's smoking and family health. Social Science & Medicine, 25(1), 47–56. https://doi.org/10.1016/0277-9536(87)90206-1

[9] Graham H. (1993). Women's smoking: government targets and social trends. Health visitor, 66(3), 80–82.

[10] Greaves, L. (1996). Smoke screen: Women's smoking and social control. Fernwood Publishing.

[11] Hanisch, C. (1970). The personal is political. In S. Firestone & A. Koedt (Eds.), Notes from the second year: Women's liberation (pp. 76-78). New York: Radical Feminism.

[12] Hilton, M. (2000). Smoking in British popular culture 1800-2000: Perfect pleasures. Manchester University Press.

[13] Hochschild, A. R. (1983). The Managed Heart: Commercialization of Human Feeling. University of California Press.

[14] Hoek, J., Edwards, R., & Waa, A. (2022). From social accessory to societal disapproval: smoking, social norms and tobacco endgames. Tobacco Control, 31(2), 358–364. https://doi.org/10.1136/tobaccocontrol-2021-056574

[15] Lincoln, Y.S. ve Guba, E. (1985). Naturalistic Inquiry. California: Sage Publication.

[16] Özdamar Akarçay, G. (2023). Görsel Sosyoloji Kavramlar Dönemler Yöntemler. Ankara: Siyasal Kitabevi.

[17] Sutton-Brown C. A. (2014). Photovoice: A Methodological guide. Photography & Culture. 7(2): 169-186.

[18] Tronto, J. C. (1993). Moral boundaries: A political argument for an ethic of care. Routledge.

[19] Turner, B. S. (1984). The Body and Society: Explorations in Social Theory. Basil Blackwell.

[20] Walby, S. (1990). Theorizing Patriarchy. Basil Blackwell.

[21] Wang, C. ve Burris, M. A. (1997). Photovoice: Concept, methodology, and use for participatory needs assesment. Health Education & Behavior. 24(3): 369-387.